بررسی سطوح بیشینھ و کمینھ ویتامینھا در تغذیھ مرغ مولد گوشتی

ویتامینھا از سھم اندک اما بھ شدت تاثیرگذاری در تغذیھ حیوانات تک معده ای برخوردار میباشند. این سھم برای خوک و طیور صنعتی در حدود 5/50 درصد وزنی و 1 تا 2 درصد ھزینھ تمام شده خوراک میباشد. افزودن ویتامینھا بھ خوراک مازاد بر نیاز گلھ، در بسیاری از موارد راھگشا بوده اما در اغلب موارد بھ دلیل دانش کم و عدم تشخیص عامل بروز مشکلا ت در گلھ رخ داده و ھزینھ ھای قابل توجھی را بھ خود اختصاص میدھد. اھمیت تامین سطح مطلوب ویتامینھا در گلھ ھای مادر در مطالعات علمی متعددی تایید شده است اما در مورد اثرات تامین مازاد بر نیاز ویتامینھا اختلاف نظر بسیاری وجود دارد و تنھا اثرات سودمند تامین مازاد بر نیاز ویتامینھای E و D3 (بھ ھمراه ترکیبات ھم خانواده آن) از نظر علمی تایید شده است. این اثر در مورد ویتامین E کاملا مشھود است و غلظتھای بالای آن در جیره مرغھای مادر، نھ تنھا سبب بھبود قابلیت جوجھ- درآوری و قدرت بقای جوجھ ھا میشود بلکھ واجد اثرات مثبت بر توان ایمنی پرنده میباشد. در مورد ویتامین A، اثرات نامطلوب بھ دلیل مصرف مازاد بھ کرات گزارش شده است کھ جدیدترین آن مربوط بھ تشدید پراکسیداسیون چربیھای کبدی در گلھ ھای مادر گوشتی در اثر مصرف سطوح باالی 13555 واحد بین المللی در ھر کیلوگرم خوراک است. در مورد مکمل مازاد بر نیاز ویتامین K در گلھ ھای مادر، اثر قابل توجھی مشاھده نشده است و در مطالعھ ای کھ توسط الول و ھمکاران(1991) صورت گرفت، تنھا اثر کمبود مختصر ویتامینK، افزایش زمان انعقاد خون بود. در مورد بیوتین اغلب مطالعات در رابطھ با کمبود آن بوده (کراونز و ھمکاران، 1911 و وایت ھد و ھمکاران، 1950) کھ علایمی چون مشکلات پا، کاھش رشد و توان بقای جوجھ ھا و وزن پایینتر جوجھ ھا گزارش شده است و تنھا ھارنر و ھمکاران (1999) نشان دادند کھ مصرف بیوتین مازاد میتواند سبب امتیاز بھتر پا از نظر ابتال بھ FPD شود. مصرف مقادیر باالی ویتامین D (تا 0555 IU/Kg) بھ طور قابل ملاحظھ ای سبب افزایش وزن، کاھش نرخ بروز ریکتز، افزایش ذخیره فسفر تیبیا و کاھش تلفات در جوجھ ھا میشود. در این میان گاه با وجود مکملسازی جیره ھا، علایم کمبود ویتامین ھا مشاھده میشود. فارغ از مبحث تشخیص درست کمبود ویتامینھا و لزوم مکملسازی آن کھ بھ نظر اینجانب نیازمند بررسی موشکافانھ در ایران است و بسیاری از موارد تجویز ویتامینھا بھ علت تشخیص نادرست است مھمترین فاکتورھای موثر بر بروز کمبود ویتامینھا در گلھ شامل موارد زیر است: ١)کیفیت اقالم اصلی خوراک: با وجود اینکھ در اغلب موارد ویتامینھای موجود در اقلام اصلی خوراک منجملھ ذرت، کنجالھ سویا و غیره در نظر گرفتھ نمیشود اما نمیتوان از سھم آنھا در تامین نیاز مواد معدنی و ویتامینھا چشم پوشی کرد. در این ارتباط بھ عنوان مثال ھنگامی کھ غلات در مرحلھ داشت دچار استرس سرمایی میشوند (اتفاقی کھ در مورد ذرت اکراین و گندم قزاق بسیار اتفاق میافتد)، ضمن افزایش رطوبت دانھ ھای برداشت شده، سطوح ویتامینھا بھ خصوص ویتامین E و کریپتوگزانتین دچار افت قابل توجھی می- شود. در این رابطھ، ارتباط بسیار نزدیکی بین دانسیتھ ذرت و مواد مغذی آن بھ ویژه ویتامینھا و انرژی وجود دارد و کاھش دانسیتھ نشانھ افت این مواد مغذی است. ٢) اثر عمل آوری و انبارداری: بخش قابل توجھی از ویتامینھا میتواند بھ دلیل انبارداری یا عمل آوری نامناسب در خوراک یا پرمیکس نابود شود و لزوم مکملسازی مازاد بر نیاز پرنده را اجتناب ناپذیر کند. عوامل مخرب ویتامینھا شامل رطوبت، فشار (پلت)، گرما، نور، اکسیداسیون- احیا، فساد اکسیداتیو چربیھا، عناصر معدنی کم نیاز، اسیدیتھ، اثرات متقابل با سایر ویتامینھا، آنزیمھا، نوع کریر مکمل و نوع افزودنیھا میباشند. در این ارتباط، رطوبت بیشترین اثر تخریبی را روی ویتامینھای موجود در پرمیکسھا و مواد غذایی دارد و بھ عنوان مثال در مورد ویتامین A سبب افزایش حساسیت آن بھ تخریب اکسیداتیو میشود. اثر تخریبی اسیدھا، بازھا، کولین کلراید و عناصر معدنی صرفا در حضور رطوبت انجام میپذیرد. اثر منفی رطوبت روی ویتامینھای موجود در مکمل خالص، پرمیکسھا و خوراک کامل ادامھ پیدا میکند و با عث تخریب بخش قابل توجھی از ویتامینھای حساس بھ رطوبت بھ ویژه اسیدفولیک، A ،B6 و D3 میشود. این آسیب تا این حد جدی است کھ سطح ویتامین A پس از سھ ماه در پرمیکس ویتامینھای کھ در شرایط مرطوب نگھداری میشود، از 155 بھ کمتر از 2 درصد افت میکند. این در حالی است کھ افت ویتامین A در مدت مشابھ در پرمیکسی کھ در شرایط خشک نگھداری میشود، تنھا 12 درصد است. عامل اصطکاک جزو فاکتورھای تخریبی ویتامینھای خالص است کھ کمتر مد نظر قرار میگیرد. اصطکاک با از بین بردن لایھ محافظ (Coating) ویتامینھای خالص سبب قرار گرفتن آنھا در معرض تخریب میشود. فرآوری خوراک (پلت، اکسترود و اکسپند)و حضور عناصر معدنی از مھمترین عوامل افزایش اصطکاک در سطح دانھ ھای تشکیل دھنده ویتامینھا میباشد. با از بین رفتن لایھ محافظ بھ ویژه در مورد ویتامینھایی ھمچون H2 ،D3 ،A ،E و K و حضور نمکھای معدنی و رطوبت بالا، تخریب ویتامین با سرعت بسیار بالایی انجام میپذیرد. در این رابطھ کیفیت تولید، انتخاب کریر و بستھ بندی در زمان تولید مکمل خالص ویتامین اھمیت پیدا میکند و تفاوت بین برندھای مختلف ویتامینھای خالص ایجاد میکند. برندھای مختلف ویتامین-ھای خالص موجود در بازار شاید از نظر خلوص ویتامینھا تفاوت چندانی با ھم نداشتھ باشند اما تفاوت در تکنولوژی محافظت از ویتامینھا، انتخاب کریر و کیفیت بستھ بندی نمود پیدا میکند. بھ نحوی کھ در یک مطالعھ علمی کھ در سال 2012 انجام شد، مکمل خالص ویتامین A در سھ برند معروف کھ سابقھ حضور در ایران را نیز دارند، مورد بررسی قرار گرفت و مشخص شد کھ سطح تخریب این ویتامین در شرایط مشابھ نگھداری در یکی از این مکملھای خالص تا 35 درصد بیشتر از دو برند دیگر است. در تحقیقی کھ توسط اینجانب در سال گذشتھ انجام شد، میزان فعالیت ویتامینھای B2 ،D3 ،E، A و B6 در چھار برند فعال در بازار ایران پس از یک ماه حضور در مکمل ساختھ شده ویتامینھ مورد آزمایش قرار گرفت و اختلاف قابل توجھی مشاھده گردید کھ لزوم توجھ بھ برند تولیدکننده ویتامین خالص را دو چندان میکند. مبحث تخریب ویتامینھا در حضور نمکھای معدنی امری بدیھی است کھ بھ طور مستقیم از طریق ایجاد رادیکالھای آزاد و غیرمستقیم از طریق اصطکاک تاثیر منفی خود را وارد میسازند. در این میان عناصر مس، روی و آھن از اثر تخریبی بیشتری نسبت بھ سلنیوم و منگنز برخوردار میباشند. یون آزاد فلزھا از بیشترین اثر تخریبی برخوردار است و پس از آن بھ ترتیب سولفات، کربنات و اکسید اثر تخریبی بیشتری دارند. کمترین اثر تخریبی فلزات در فرم کیلاتھ مشاھده میشود زیرا امکان تشکیل رادیکال آزاد تقریبا وجود ندارد. رادیکال آزاد حاصل از نمکھای فلز از بیشترین اثر تخریبی روی ویتامین A برخوردار میباشند زیرا پنج پیوند دوگانھ در ساختار این ویتامین بھ شدت حساس بھ اکسیداسیون میباشد. فعالیت آلفا توکوفرول محافظت شده در ترکیب مکمل ویتامینھ و مکمل ویتامینھ-میزالھ مخلوط شده پس از 3 ماه بھ ترتیب بھ میزان 05 و 55 درصد افت می- کند. افزودن 210 میلیگرم مس در قالب سولفات مس بھ مکمل ویتامینھ موجب توقف کامل فعالیت ویتامین A پس از 10 روز میشود. حضور کولین کلراید در کنار ویتامینھای خالص نیز اثر مشابھی با عناصر فلزی دارد. اثرات نامطلوب تابش نور بیشترین اثر را روی ریبوفلاوین، B6 ، فولاسین و C دارد و محافظت ویتامینھای خالص از انواع تابشھا در حفظ فعالیت آنھا ضروری است. فراوری خوراک با وجود آنکھ سبب بھبود قابلیت ھضم انرژی و پروتئین میشود اما واجد اثرات تخریبی روی ویتامینھا میباشد. در زمان پلت کردن، چھار فاکتور مخرب ویتامینھا در کنار ھم حضور دارند کھ شامل اصطکاک، رطوبت، حرارت و فشار میباشد. با افزایش دمای کاندیشنر، آسیب پذیری ویتامینھا افزایش مییابد. واکنش ویتامینھا نسبت بھ تنش حاصل از پخت خوراک متفاوت است و در این میان ویتامین B12 ،K3، فولاسین، B6 و A بھ ترتیب بیشترین تخریب را متحمل میشوند. در این میان استفاده از بخار مرطوب در کاندیشنر کھ یکی از معضلات شایع در کارخانجات تولیدی خوراک دام و طیور ایران است سبب تخریب بیشتر ویتامینھا میشود. اختلاف میزان تخریب ویتامینھا در اثر استفاده از بخار خشک و مرطوب در مورد ویتامین- ھایی مانند بیوتین، فولاسین و K3 تا 25 درصد میرسد. این نکتھ را ھم باید در نظر داشت کھ پلت کردن خوراک سبب افزایش زیست فراھمی ویتامینھای بیوتین و نیاسین موجود در غلات میشود. از مواردی کھ در حین پلت کردن خوراک کمتر مورد توجھ قرار میگیرد، فشار و اصطکاک حاصل از عبور از دای است کھ بھترین شاخص آن اختلاف دمای خوراک پس از کاندیشنر (قبل از ورود بھ دای) و پس از پلت (قبل از ورود بھ کولر)میباشد. ھنگامیکھ این اختلاف بھ بالای 12 درجھ سانتیگراد افزایش پیدا میکند، نشانگر اصطکاک بسیار بالا در دای بوده کھ علاوه بر تخریب ویتامینھا موجب واکنش میلا رد و مقاوم شدن نشاستھ بھ ھضم میشود. 3( کاھش مصرف خوراک : ھنگامی کھ بھ ھر دلیلی مصرف خوراک کاھش می یابد، سطوح ویتامینھا بھ منظور حفظ عملکرد باید اصلاح شود. اعمال محدودیت خوراک از جملھ مواردی است کھ میتواند سبب کاھش دریافت ویتامینھا در گلھ شود. این کاھش مصرف خوراک میتواند بھ دلیل استرس یا بیماری باشد کھ در این شرایط مکمل سازی آب آشامیدنی با ویتامینھا توجیھ پیدا میکند. در نظر گرفتن سطح انرژی خوراک در تنظیم سطح ویتامینھای جیره از دیگر مواردی است کھ بھ سبب تغییر میزان مصرف خوراک باید مورد توجھ قرار بگیرد. از مھمترین استرسھای شایع در گلھھای مادر میتوان بھ استرس گرمایی اشاره کرد کھ اثر قابل ملاحظھ ای روی مصرف خوراک داشتھ و افزایش سطوح کلیھ ویتامینھا در این شرایط توصیھ میشود. 1( تنشھا: براساس مطالعات متعدد، سطوح نیاز ویتامینھا برای رشد، ضریب تبدیل و تولید تخم مرغ کمتر از نیاز برای دستیابی بھ حداکثر توان ایمنی در پرنده است. بیماریھا و انگلھا اغلب موجب کاھش راندمان جذب ویتامینھا از منبع خوراک شده و از طرفی میزان تولید آنھا توسط میکروارگانیسم ھای دستگاه گوارش را کاھش میدھند. جذب ویتامینھای محلول در چربی بھ سرعت در صورت درگیری با بیماریھایی ھمچون کوکسیدیوز و آنتریت کاھش مییابد کھ بروز اسھال این کاھش را تشدید میکند. مایکوتوکسینھا نیز اثرات مشابھی داشتھ و بھ ویژه سبب کاھش جذب ویتامینھای محلول در چربی میشوند. اثر منفی مایکوتوکسینھا تا حدی است کھ ذرت کپک زده میتواند سبب بروز مشکلات پا و آنسفالومالاشیا (کمبود ویتامین D و E )با وجود افزودن مقادیر کافی این ویتامینھا بھ جیره شود. اثر نامطلوب قارچھای فوزاریومی در افزایش نیاز تیامین ھم گزارش شده است. کوکسیدیوز ھم از سھ طریق موجب افزایش نیاز ویتامین K در طیور میشود: کاھش مصرف خوراک آسیب اپیتلیوم روده و کاھش میزان جذب ویتامینھای محلول در چربی مصرف کوکسیدیوستاتھا کھ سبب افزایش نیاز ویتامین K میشود. علاوه بر موارد مذکور، فاکتورھای دیگری مشتمل بر میزان ذخیره بدنی ویتامینھا (بھ خصوص در مورد D3 ،A ،B12 و E)، سطوح سایر مواد مغذی جیره، داروھا، آنتاگونیستھای طبیعی ویتامینھا، سیستم و روش نگھداری گلھ، شرایط فیزیولوژیک گلھ (میزان تولید، سن، جنسیت، وزن بدن و غیره)و زیست فراھمی ویتامینھا در مواد غذایی میتواند روی نیاز ویتامینھا موثر باشد. تامین مناسبترین سطوح ویتامینھا یکی از معتبرترین و قدیمیترین منابع جھت ارائھ نیاز ویتامینھا NRC میباشد کھ در مورد اغلب ویتامینھا، نیاز را معادل عدم مشاھده عالئم کمبود برآورد میکند. متخصصین تغذیھ از NRC صرفا بھ عنوان شاخصی جھت برآورد حداقل نیاز ویتامینھا استفاده میکنند و بنا بھ ھدف پرورش و نوع فرمول نویسی خوراک، سطوح ویتامینھا را در خوراک اصلاح میکنند. در زمان مکملسازی آب و خوراک با ویتامینھا، دو گروه از عوامل باید مد نظر قرار بگیرند: عواملی کھ سبب کاھش سطوح ویتامینھا در خوراک میشوند عواملی کھ نیاز یا توان استفاده حیوان از ویتامینھا را تغییر میدھند. با درنظر گرفتن این دو گروه از عوامل، نیاز بالاتر طیور صنعتی بھ ویتامینھا در مقایسھ با NRC91 قابل درک است. مناسبترین سطوح ویتامینھا در خوراک و آب آشامیدنی معادل آن سطح از ویتامینھا است کھ موجب حداکثر تولید، بھترین ضریب تبدیل و بالاترین پاسخ ایمنی شود و از طرفی امکان ذخیره کافی از آن ویتامین در بدن را فراھم سازد. بھ طور کلی مقادیر بالاتر از سطحی از ھر ویتامین کھ علائم کمبود آن مشاھده نشود بھ پنج سطح تقسیم میشوند: ١) سطح حاشیھ ای: سطحی از ھر ویتامین کھ عوامل محیطی میتوانند موجب بروز عللئم کمبود آن ویتامین شود. ٢) سطح نیاز: سطحی از ھر ویتامین کھ دیگر عوامل محیطی بھ ندرت میتوانند موجب بروز علایم کمبود شود. ٣) سطح مناسب)اپتیموم(: سطحی از ھر ویتامین کھ نھ تنھا علائم کمبود بروز پیدا نمیکنند بلکھ عملکرد حیوان بھ حداکثر خود نزدیک میشود و امکان ذخیره ویتامین در بدن ھم فراھم میشود. ۴)سطحی مازاد: سطحی از ھر ویتامین کھ عللوه بر تامین تمام نیازھای پرنده و حداکثر سازی ذخیره آن ویتامین در بدن، بخش قابل توجھی از آن دفع میشود. ۵)سطح مسمومیت: سطحی از ھر ویتامین کھ دفع مقادیر مازاد آن تبدیل بھ چالش برای متابولیسم بدن میشود علایم مسمومیت با ویتامین بروز مییابد. بھ این نکتھ باید توجھ داشت کھ نیاز اعلام شده ویتامینھا در کتابچھ ھای راھنمای سویھ ھای صنعتی طیور، اغلب در سطح اپتیموم ارائھ شده است و این موضوع در ھنگام تجویز سطوح بالاتر ویتامینھا باید مدنظر قرار بگیرد. در صورتی کھ مقایسھ ای بین سطوح ویتامینھا در جیره ھای مرغ مادر در سال 1993 و 2011 در آمریکا بھ عمل آید، سطوح اغلب ویتامینھا افزایش یافتھ است و تنھا استثنا در این رابطھ مربوط بھ ویتامین A و پیریدوکسین میباشد کھ مصرف آنھا طی این مدت 6 درصد کاھش یافتھ است. در این ارتباط، بیشترین افزایش مصرف ویتامینھا مربوط بھ ویتامین E میباشد کھ تا 161 درصد بیشتر شده است. پس از آن سطوح اسیدفولیک و B12 بیشترین افزایش را طی این مدت داشتھ اند کھ میتواند بھ دلیل اثر مستقیم آنھا روی جوجھ درآوری بوده باشد. در مورد دیگر ویتامینھا این افزایش در حدود 25 تا 05 درصد است.
قالب وردپرس