پاستورلوز یا وبای مرغان|وبای مرغان که بیماری عفونتی و میکروبی می باشداريا منتخب|جوجه بوقلمون|جوجه شترمرغ| جوجه مرغ بومي
جوجه شترمرغ يك هفتي این بیماری گاهی بشکل حاد عفونت خون و تلفات سریع و گاهی بصورت مزمن با ورم مفاصل یا ریش ظاهر می شود .نام وبای مرغان به هردو شکل بیماری گفته می شود . بیماری طبیعی در ماکیان، بوقلمون، غاز، اردک، قرقاول و کبوتر دیده شده است ولی حساسیت بوقلمون به مراتب بیشتر از گونه های دیگر پرندگان است .بیماری به میزان وسیعی در کشورهای گرمسیر شایع است .بیماری در تمام فصلها ولی بیشتردر پائیز و هوای مرطوب است .نشانیها در طیور درواگیرهای شدید عبارتند از اسهال و مرگ ناگهانی و تلفات شدید و چون علائم بیماری کاملاً شبیه وبای انسان است به این علت به آن نام وبای طیور داده اند پاستوروکیت از اولین محققین بودند که بیماری را مطالعه کرده و باکتری دو قطبی که از خون و اندامهای بیماران جداکردند عامل بیماری دانستند .بیماری در تمام دنیا پراکنده و در درمانگاه طیور دانشکده دامپزشکی تهران پس از مدتها که بیماری موجود نبود اولین مورد در سال 1351 (1) وسپس بکرات مشاهده شده است .عامل بیماری پاستورلامولتوسیدا (P.multocide) که قبلاً به نام پاستورلاآوی سپتیکا (P.aviseptica) نامیده میشد عامل اصلی بیماری است .این باکتری گرم منفی، بیضی شکل به طول 5/0 میکرون است که با رنگ آمیزی گیمسا، لیشمن و بلودومتیلن دو قطبی می باشد باکتری در محیط ماک کانکی و آگار محتوی لاکتوز و صفرا رشد نمی کند و محیط مالتوز را اسید نمی کند ولی تولید اندل و SH2 می نمایند .رشد در محیط مایع یا جامد با اضافه کردن خون یا سرم افزایش می یابد .در روی محیط آگار خوندار تغییری در خون تولید نمی کند .فقط گاهی بعضی ازسویه ها تولید رنگ متمایل به سبز در ناحیه رشد می نمایند .از نظر سرولوژیکی این باکتری به چهارگروه 1 و 2 و 3 و 4 تقسیم می شود .باکتری بسهولت در اثر نوز خورشید، گرما و مواد ضد عفونی کننده از بین می رود و می تواند در کود و لاشه طیور چندماه زنده بماند .موش، خرگوش، و کبوتر خیلی زیاد به این باکتری حساس می باشند .ولی خوکچه هندی مقاوم است . بیماریزائی سویه های مختلف متفاوت است بطوریکه باتزریق زیر جلدی بعضی سویه ها مرگ خرگوش در عرض 18 ساعت فرا می رسد و در خون و بافت های دیگر میکروبهای دو قطبی به فراوانی یافت می شوند .در حالیکه بعضی سویه های دیگر حتی اگر بلافاصله بعد از جدا شدن از مواد مرضی تزریق شوند در ابتدا ایجاد تورم در محل تزریق در خرگوش می نمایند و بعد از چند روز خرگوش شروع به لاغر شدن کرده و بعد از یک هفته یا بیشتر تلف می شود .سویه های جدا شده از ماکیان معمولاً جزء سویه های بسیار حاد می باشند .طرز واگیری پرندگان ناقل و پرندگانی که از یک واگیری بیماری باقی مانده اند معمولاً در مخاط دستگاه تنفس باکتری را حمل می کنند و چنین طیوری وقتی تحت یک استرس قرار می گیرند با پائین آمدن مقاومت بدن، باکتری بیماریزا شده و پرونده را بیمار می سازد .پرنده بیمار همراه با ترشحات دهان، بینی و چشم باکتری را منتشر ساخته و آب و دان را آلوده ساخته و بسرعت باعث انتشار بیماری در گله می شود .ورود باکتری دربدن از راه دستگاه تنفس و مخاط گلو می باشد.زیرا میکروب توسط شیرابه های دستگاه گوارش از بین می رود .(4) ورود بیماری در یک گله با ورود یک مرغ آلوده می باشد که البته یک ناقل بظاهر سالم است .پرندگان وحشی که ممکن است واگیری بیماری در آنها نیز دیده شود گاهی مسئول واگیری بیماری در ماکیان بوده اند .بیماری بعد ازشروع یک واگیری بصورت مزمن درآمده و حتی بیشتر از 12 ماه ممکن است در آن گله باقی بماند . نگهداری انواع مختلف طیور گاهی باعث بروز بیماری می گردد .سویه تازه جدا شده از ماکیان برای خرگوش و موش و کبوتر بیماریزا بوده و در مواقع حاد باکتری به فراوانی در خون و بافت موجود و به آسانی از کبد و طحال و اندامهای دیگر جدا می شود . اگر بیماری در گله طیور اتفاق افتد این بیماری به حیوانات دیگر اگرچه در تماس نزدیک نیز باشند سرایت نمی کند و یا بالعکس ولی اگر باکتری را جدا کرده و به آنها تزریق کنیم بیماری در آنها ایجاد می شود .نشانیهای کلینیکی بیماری بیشتر در بالغین و نیمه بالغین دیده می شود و بندرت در طیور کمتر از 4 ماه دیده می شود (3).گزارشی ازبیماری در جوجه های گوشتی سنین بین 56-21 روز وجود دارد که تلفات بین 15 تا 50 درصد ایجاد کرده است .(2) با افزایش سن حساسیت دربرابر بیماری نیز افزایش می یابد .دوره نهفته بیماری 9-4 روز است و به سه شکل حاد وتحت حاد و مزمن دیده می شود . شکل حاد و تحت حاد به شکل عفونت خونی و شکل مزمن به شکل موضعی نیز نامیده می شود .شکل حاد اغلب مرگ قبل از بروز علائم ظاهر می شود و معمولاً مرغدار پرنده تلف شده را که معمولاً از بهترین مرغان تخم کن و سنگین تر و در شرایط خوب سلامت بوده اند می یابد .گاهی نیز علائم کسالت، ژولدگی پرها، افزایش حرکات تنفسی و تیرگی تاج دیده می شود .در گسترش خونی بافت کبد، طحال، رویه ها یا بافتهای دیگر باکتری را به فراوانی می توان دید .شکل تحت حاد دراین حالت مقدار پرنده باز و تنفس آن سریع و صدا دار است .پرنده افسرده بوده و خود را از دیگران جدا می نماید .پرهایش روی زمین کشده می شود و تاج و ریش سیانوزه می گردند .پرنده تب دار بوده، اشتها کاملاً ازبین رفته و تشنگی افزایش می یابد اسهال متمایل به زرد، اورات درمدفوع موجود و ترشحات زیاد از دهان و بینی خارج می شود که با این وسیله آب و مواد غذائی را آلوده می سازد .مرگ در مدت 3-2 روز فرا می رسد .شکل مزمن معمولاًبدنبال یک واگیری حاد در گله باقیمانده و یا از ابتدا در یک گله سالم ظاهر می شود .معمولاً فقط چند پرنده مبتلا هستند و انتشار بیماری خیلی آهسته، تلفات کم و کاهش مختصر در تخم گذاری و افزایش تعداد مرغان وازده مشاهده می شود .باکتری از گردش خون خارج شده و در اندامها جایگزین می شود . اگر باکتری در مفاصل پا متمرکز شود ایجاد لنگش و تورم مفصل می کند و در کف پا ایجاد آبسه کف پائی می نماید . متمرکز شدن عفونت در ریش باعث تورم و آماس این ناحیه میشود . ریش مبتلا درابتدا حاوی مایع اکسود است که خیلی زود تبدیل به توده به رنگ متمایل به زرد می شود و اگر ریش را با عمل جراحی باز نکنند فیستول ایجاد می شود .گاهی اکسودا در سینوسهای زیر چشمی جمع شده و باعث تورم یک طرفی یا دوطرفی صورت می شود . در بعضی حالات عفونت محدود به چشم وایجاد کراتوکونژنکتیویت گشته (6) و یا در حفرات بینی ایجاد ترشح آبکی نموده که بعد سفت تر و زرد رنگ شده و بالاخره بصورت توده سفت و خشک درمی آید .اگر مجاری هوائی توسط جراحات پوشیده شوند اشکال تنفسی نیز دیده می شود . عفونت گوش میانی کمتر متداول می باشد در این شکل باکتری از حفره بینی به گوش میانی رسیده و باعث درگیری اعصاب این قسمت گوش گردیده و درنتیجه پرنده تعادل خود را از دست می دهد .سر و گردن به یک طرف می چرخد اگر هر دو گوش مبتلا شوند سر و گردن بطرف عقب بدن کشیده شده یا بطرف پائین بین دو پا قرارمی گیرد .جراحات کالبد گشائی در شکل حاد خصوصیات عفونت خون در لاشه دیده می شود .خونریزهائی در روی چربیهای اطراف قلب، پیش معده، سنگدان و روی دیواره قفسه سینه دیده می شود . گاهی خونریزی زراپی کاردواندوکار دو در میوکارد موجود است .ریه ممکن است طبیعی یا پرخون باشد .کبد بزرگ و پرخون ودر بعضی حالات تظاهر دانه دانه برنگ متمایل به سیفد خاکستری شبیه تیفوئید مرغانرا داراست .جراحات روده از تورم روده کاتارال تا پرخونی وخونریزیهای شدید است. پرخونی کلیه ها و وجود اورات نیز مشاهده می شود .پیش معده وچینه دان خالی و معمولاً جراحاتی را نشان نمی دهند .در اشکال تحت حاد جراحات اغلب غیر مشخص ترمی باشند .تورم روده ها اغلب نشانه مشخص این حالت بوده که همراه با اکسودای زرد رنگ روی موکوس پرخون است . گاهی مواد شبیه زرده تخم مرغ روی احشاء بطنی را پوشانده که شبیه آنست که زرده پاره شده باشد و بهمین علت با (Eggpasteritionitis)قابل اشتباه است در صورتیکه دوره مرض طولانی باشد خونریزی دیده نمی شود و نقاط نکروتیک کبد بزرگتر شده و عضلات سفیدتر می باشند گاهی علائم ذات الریه چرکی با سفت و سخت شدن یک یا هر دو ریه دیده می شود .در اشکال مزمن میزان متغیر اکسودا در ناحیه گلو دیده می شود .ریش بزرگ شده و در حالات طولانی محتوی مواد پنیری شکل می باشد که گاهی پاره شده و جای زخم نامنظم را ایجاد می کند . سینوسهای صورت نیز درصورت ابتلا پرازاکسودای پنیری با بوی زننده می باشند .در حالت درگیری مفاصل آماس و اکسودای سروفیبرینی در داخل مفصل و اطراف کپسول مشاهده می شود .تشخیص در اشکال حاد جراحات اختصاصی نبوده و بایداز بیماریهای تیفوئید ونیوکاسل تمیز داده شود به این منظور باید گسترشی از خون قلب تهیه کرده و یا از خون قلب، کبد یا مغز اسخوان درآگار خوندار کشت داده و یا از شیرا به خون منعقد شده قلب و یا مغز استخوان به خرگوش، موش و یا کبوتر تزریق نمود . در گسترش خون رنگ آمیزی با بلودو متیلن، گیمسایا لیشمن، میکروبهای دو قطبی دیده می شود و در کشت باکتری روی آگار خوندار پس از 24 ساعت در شرایط هوازی پرگنه های ریز دیده می شود . خرگوش تزریق شده نیز پس از 2-1 روز با علائم عفونت خون تلف شده باکتری فراوان در خونش موجود است تورم نای همراه با خونریزی درخرگوش تزریق شده دیده می شود .خون موش و کبوتر که نیز از عفونت خون تلف می شوند پر از این باکتری است .پیشگیری و کنترل بر روی دو اصل استوار است 1 – ایجاد ایمنیت توسط مایه کوبی با شیرانه باکتری کشته شده با فرمالی .بهتر است از سویه جدا شده از یک واگیری برای تهیه مایه جهت مایه کوبی در همان گله استفاده شود .مقاومت حاصله از مایه کوبی محدود و گاهی برای مدت کوتاه است .بعضی از کارخانه های سازنده واکسن، واکسن کشته ای تهیه کرده اند که استفاده از این واکسن ها بصورت تزریق قبل از تخمگذاری در حدود 4 ماهگی با نتیجه مثبت نسبی در بعضی مرغداریهای اطراف تهران زیر نظر نگارنده بکار رفته است .محققین دیگر با استفاده از واکسن تخفیف حدت یافته توانسته اند به مدت 10هفته در برابر بیماری ایمنیت ایجاد نمایند . بهر حال نباید بامایه کوبی اصول بهداشت و اداره صحیح مرغداری را نادیده گرفت . 2- اداره صحیح مرغداری – گله جدید باید فقط از جوجه های حاصله از گله های کاملاً سالم و شناخته شده تهیه شده و در منطقه کاملاً مجزا از مرغان دیگر نگهداری شوند . جعبه های مرغ و وسائل دیگر باید بعد از مصرف کاملاً تمیز شوند .بسیاری از پرندگان وحشی مثل سار به این باکتری حساس بوده و باید از تماس آنها با گله جلوگیری شود .در موقع بروز بیماری باید تلف شدگان و مریض ها را کشته و سوزانده و یا بطور عمیق دفن کرد .درمان اگر آنتی بیوتیکهای وسیع الطیف از راه آب آشامیدنی به مدت 5 روز در ابتدای بیماری مصرف شوند بیماری کنترل خواهد شد سپس باید درمان بمدت دو روزدر هفته برای 8-6 هفته ادامه یابد . تزریق کلرتتراسیکلین به مزان40 میلی گرم در کیلو و یا کلرآمفنیکل به میزان 20 میلی گرم در کیلو ویا اریترومایسین به میزان 2گرم در یک لیتر آب و همچنین مصرف سولفانامیدها مثل سولفامتازین، سولفامرازین، سولفا کینو کسالین و سولفامتوکسین در کنترل بیماری موثر می باشند .درمطالعه انجام شده در درمانگاه طیور دانشکده دامپزشکی تهران برروی 13 سویه پاستو – لامولتوسیدای جدا شده از طیور نسبت به حساسیت به آنتی بیوتیک های مختلف بهترین نتایج را ترکیبات وتریمتوپریم و سولفادیازین، کلرآمفنیکل، فورادانیتن و تا اندازه ای پنی سیلین و تتراسیکلین داشته اند .
قالب وردپرس